Anadolu ve Trakya Doğalgaz Santralleri Derneği Üyelerimiz, Haydar Atılgan – Ataer Enerji A.Ş., Sırrı Vural Bilen – AGE Enerji A.Ş., Ömer Özdemir – BOSEN Enerji A.Ş., Aydın Yılmaz – Çerkezköy Enerji A.Ş., Fatih Manisalıgil – Eskişehir Endüstriyel Enerji A.Ş., Mehmet Ata Kasap – İpeksan Enerji A.Ş., Lütfi Uysun – Yeni Uşak Enerji A.Ş., Zeki Şairoğlu – Pancar Elektrik Üretim A.Ş., Recep Aydın - – Ataer Enerji A.Ş., Mutlu Kenanoğlu-İşbirliği Enerji A.Ş. ve Uzman Övgü Pınar'ın katılımıyla 21 Ocak 2015 Çarşamba günü Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı’nda Enerji İşleri Genel Müdürlüğü, BOTAŞ, TEİAŞ ve EPDK yetkililerinin katılımıyla bir toplantı gerçekleştirilmiştir.

Toplantıya, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı Enerji İşleri Genel Müdürü Zafer Demircan, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı Enerji İşleri Genel Müdür Yardımcısı Atilla Gürbüz, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı Enerji İşleri Genel Müdür Yardımcısı Nilgün Açıkalın, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı Enerji İşleri Genel Müdürlüğü Sözleşmeler Dairesi Başkanı Ayhan Kandemir, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı Enerji İşleri Genel Müdürlüğü’nden Mühendis Ayşe Alpsel, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı Enerji İşleri Genel Müdürlüğü’nden Mühendis Nuray Geyik, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı BOTAŞ Başkan Yardımcısı Vicdan Kayı, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı BOTAŞ’tan Müdür Adem Küsmüş, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı BOTAŞ Uzmanı Erol Elmas, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı TEİAŞ Müdür Yardımcısı Avni Çakır, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı TEİAŞ Müdür Yardımcısı Ali Küçük, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı TEİAŞ Mühendisi Abdullah Bağcı, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı EPDK Enerji Uzmanı Ümit Merzifonlu katılmıştır.

IMG 9721

Derneğimiz heyetine başkanlık eden DOĞSANT Yönetim Kurulu Sayman Üyemiz Haydar Atılgan tarafından derneğimizi tanıtıcı bir bilgilendirme yapılarak toplantı başlamıştır.

Daha sonra Derneğimiz Üyesi Ataer Enerji A.Ş.’nin Genel Müdürü Recep Aydın tarafından bir sunum yapılmıştır.

Söz konusu sunumda; doğalgazdan elektrik üreten santrallerin girdi maliyetlerindeki artışa karşın fiyatlarının artmaması sebebiyle dar boğaza girdikleri, son birkaç yıldır sürekli olarak zarar eden bu santrallerin öz kaynaklarının tükenmeye başladığı ve kapanma noktasına geldiği, hali hazırda üretimini durdurmuş 10’un üzerinde doğalgaz santralinin bulunduğu ve önlem alınmaması durumunda bu sayının artacağı hususları vurgulanmıştır.

Toplam kapasiteleri bakımından 3-4 bin MW büyüklüğe sahip olan ve söz konusu sorunları yaşayan santrallere sistemin ihtiyacı var ise bu santrallerin ayakta kalmalarını sağlayacak mekanizmaların geliştirilmesinin şart olduğu belirtilmiştir.

Kapanmakta olan gaz motoru ve uçak teknolojisi (aeroderivative) motoru türdeki santrallerin ortak noktalarının yeni teknolojiye sahip olmaları, hızlı devreye girip çıkabilmeleri nedeniyle dengeleme amaçlı kullanıldıkları, marjinal maliyetlerinin göreceli olarak yüksek yatırım maliyetlerinin ise daha düşük olduğu ifade edilmiş ve problemin ana sebeplerinin;

  • Elektrik fiyatlarının yatay seyretmesine karşın düşük oranda artan doğalgaz fiyatları,
  • Tam olarak çalışmayan serbest piyasa koşulları

olduğu şeklinde sıralanmıştır.

Sunumda, 2011 yılına kadar karlı birer işletme olan doğalgaz santrallerinin bu tarihten itibaren doğalgaza yapılan zamların elektrik fiyatlarına aynı oranda yansıtılmaması sebebiyle karlılıklarını yitirdiği belirtilmiştir.

2014 yılında gerçekleşen Türkiye yüklerine bakıldığında, 34.000 MWh üzeri 1.000 saat, 25.000 MWh üzeri ise 6.000 saat gerçekleştiği, normal koşullarda puant yük santrallerinin talebin 34 bin MW’ın üzerinde olduğu 1.000 saatlik dilimde çalışması beklendiği, Ocak 2013-Ekim 2014 arası dönemde piyasa takas fiyatlarının toplam yüke göre sıralandığında talebe bağlı olarak artması/azalması beklenen fiyatların genel olarak tüm yük seviyelerinde yatay olarak seyrettiği, aynı yük seviyelerinde fiyat gerginliğinin çok yüksek olduğu ve bu doğrultuda talebin yüksek olduğu saatlerde fiyatların baskılanarak puant yük santrallerinin varlıklarını sürdürebileceği seviyeye yükselmediği sorunları iletilmiştir.

Derneğimizin çözüm önerisi olarak da; “Kapasite Rezervi Kiralama Mekanizması” sistemi önerilmiştir. Buna göre; hızlı yük alıp yük atabilen doğalgaz türbin ve motorlarının kontrol edilemeyen üretim kaynaklarına yedek kapasite sağlanması ve arz güvenliğini teminen bu mekanizmanın hayata geçirilmesi gerektiği, bir önceki yıla ait en yüksek puant tüketiminin % 5 ile % 10 arasında bir yedek kapasitenin, gerektiğinde TEİAŞ tarafından kullanılmak üzere tedarik yada dağıtım şirketleri tarafından kiralanmasının önerildiği, bu sayede söz konusu santrallerin kiralama maliyetinin, elektrik kesintisinin maliyetinden düşük olduğu sürece ülke ekonomisine yaratacağı bir katma değer olacağı hususları önerilmiştir.

Söz konusu yedek kapasitenin tüm sisteme yıllık maliyetinin yaklaşık 350 milyon TL, nihai tüketiciye yansımasının ise 0,15 kuruş/kWh olacağı, bu mekanizma ile 1 kodlu talimatlar başta olmak üzere dengeleme maliyetlerinde önemli bir iyileşme sağlanacağı vurgulanmıştır.

Bu çözümün yanında santralleri rahatlatmak için;

  • Sistem kullanım ve işletim bedelleri hesaplamalarının değiştirilmesi:

kurulu güç üzerinden maksimum kapasite için hesaplanan sitem kullanım ve işletim bedellerinin üretilen enerji miktarı üzerinden hesaplanması,

  • Yan Hizmetler Yönetmeliği’nde değişiklik yapılması:

50 MWh’dan fazla kurulu gücü olan santrallerin yılın her saati için Primer Frekans Kontrol tutmakla yükümlü olduğu, yılın her saati çalışamayan santrallerin yüksek maliyetlerle bu yükümlülüklerini devir ettikleri, Yan Hizmetler Yönetmeliği’nde yapılacak değişiklikle her santralin çalıştığı saatlerde Primer Frekans Kontrolü tutması

  • Doğalgaz planlamasının TEİAŞ ile birlikte yapılması:

Her üretim santralinin 1 senelik doğalgaz tüketim tahminini BOTAŞ’a bildirdiği, tahmine uymadığı zaman yüksek ceza bedellerinin ödendiği, bunun önüne geçmek için ve daha sağlıklı tahmin yapmak adına kapasite kiralaması yapan santrallerin doğalgaz tüketim planlamasında TEİAŞ’ın etkin rol alması yada ceza kesilmemesi

hususları da talep edilmiştir.

DOĞSANT Üyelerimiz tarafından aktarılan söz konusu hususlara ilişkin olarak;

  • TEİAŞ’ın görüşü: “Bu santrallerin sistem içine dahil edilmemesi”,
  • BOTAŞ’ın görüşü: “Gaz anlaşmalarını bu yapıya uygun hale getirmeleri, ayrı bir sistem olması gerektiği”
  • EPDK’nın görüşü: “Yan Hizmetler Yönetmeliği’nde değişiklik yapılması”

olarak öne çıkmıştır.

Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı Enerji İşleri Genel Müdürü Zafer Demircan talepleri değerlendirmiştir. Bu doğrultuda; Bakanlık tarafından dile getirilen hususlar şu şekildedir:

Mevcut piyasa koşullarında santrallerin sistemin bir parçası olmasının mümkün olmadığı, piyasa mekanizması dışında sisteme ilave yük getirmeksizin desteklenmesi gerektiği, kodlu talimatların  piyasada en sıkıntılı durumda olan doğalgaz üreticilerine aktarılması fikrini değerlendirecekleri,  Yan Hizmetler Yönetmeliği kapsamında değişiklik yapılması gerekliliği, Şebeke Yönetmeliği’nde yer alan bekleme yedeği için de mevzuatta değişikliğe gidilmesi gerekeceğinden çözümün uzun süreceği,  ticari anlamda kapatılma noktasına gelmiş bir sektörün yaşatılması için çalıştıklarını, konunun mevcut piyasa mekanizması dışında değerlendirilmesi ve mevcut piyasanın bozulmaması gerektiği, Türkiye’de serbest piyasa koşullarının kurulduğu ancak santrallerimize sistemde ihtiyaç olmasına rağmen piyasa ticari koşulları içinde yer olmadığı sorununun farkında olduklarını belirtmiştir.

Ayrıca kapasite kiralama mekanizması içinde de yer bulmalarının zor olduğu, kamu, tüzel vb. birçok kişinin de sisteme dahil olacağı, yarışma esasına göre de yine benzer sorunların meydana geleceği belirtilmiş, tanımlamaya sınırlama getirilmesi halinde dahi sırf sisteme girmek için bile yeni tesis kurabileceklerini belirtmiştir.  Ayrıca mevzuat değişikliğinin de kolay olmadığı vurgulanmıştır.

Yan Hizmetler Yönetmeliği’nde değişiklik yapılmasının önemli bir konu olduğunun altını çizmiştir.  

Bu kapsamda; doğalgaz santrallerimizin sorunların giderilmesine yönelik Enerji İşleri Genel Müdürlüğü, TEİAŞ, EPDK, BOTAŞ ve DOĞSANT’ın bir araya geleceği bir çalışma ekibi kurulmasına karar verilmiştir.

Çalışma grubunda; Enerji İşleri Genel Müdürlüğü’nden Müdür Yardımcısı Atilla Gürbüz, Daire Başkanı Ayhan Kandemir ve Mühendis Nuray Geyik, BOTAŞ’tan Vicdan Kayı, Murat Koçak, Adem Küsmüş, TEİAŞ’tan Avni Çakır, DOĞSANT’tan ise Ömer Özdemir, Recep Aydın, Fatih Manisalıgil ve Aydın Yılmaz’ın yer almasına karar verilmiştir.

Söz konusu çalışma ekibinde EPDK’dan da bir temsilci yer alacaktır. 

Söz konusu çalışma ekibinin 04.02.2015 tarihinde saat 14.00’da çözüm önerilerini belirlemiş bir şekilde bir araya gelerek yeniden toplantı yapmalarına karar verilmiştir.